Wraz z rozwojem świadomości i coraz większej wrażliwości na losy środowiska naturalnego również instytucje państwowe, czy unijne zaczęły interesować się aspektami ochrony przyrody, tak rozwinęła się polityka ochrony środowiska.
Ochrona środowiska nie stanowiła od początku priorytetu Wspólnoty Europejskiej. Pominięto tą problematykę w Traktacie ustanawiającym Europejską Wspólnotę Gospodarczą z 1957 r główny nacisk położono wówczas na odbudowę gospodarki po II wojnie światowej. Zainteresowanie ochroną środowiska na początku lat 70-tych, gdy rozpoczęła się realizacja unijnych programów ochrony
środowiska. Jako pierwszy został przyjęty tzw. I Program Ochrony Środowiska przeznaczony do realizacji w latach 1973–1975.
Intensywnie rozwija się również światowa polityka ekologiczna w ramach Organizacji Narodów Zjednoczonych, która co kilkanaście lat organizuje międzynarodowe konwencje, nazywane obecnie Szczytem Ziemi.
Prawo Ochrony Środowiska w Unii Europejskiej
W Unii jest ponad 300 aktów prawnych a najważniejsze z nich to dyrektywy i zarządzenia.
Opracowano programy dotyczące ochrony środowiska:
- lata 1973 – 1977 – dotyczył gospodarowania toksycznymi artykułami chemicznymi,
- lata 1978 – 1982 – dotyczył walki z zanieczyszczeniami powietrza atmosferycznego,
- lata 1983 – 1987 – dotyczył urzeczywistniania zasady zapobiegania zagrożeniom w środowisku naturalnym i obejmował wszystkie dziedziny działalności gospodarczej,
- lata 1988 – 1992 – dotyczył problemów oceny skuteczności podejmowanych działań w zakresie ochrony środowiska oraz rozbudowę systemu tej ochrony,
- lata 1993 – 2000 – dotyczy zrównoważonego rozwoju w wymiarze ekologicznym. Tworzenie programów przeciwdziałających zagrożeniom.
- Lata 2001 – 2010 – pod nazwą ” Nasza przyszłość – nasz wybór” , którego celem jest tworzenie warunków do urzeczywistniania założeń wspólnej polityki ochrony środowiska. Dotyczy on także krajów kandydujących.
Co mówi Polskie prawo o ochronie środowiska
Początki ochrony środowiska dotyczyły ochrony przyrody i sięgają początków naszego państwa. Chroniono święte gaje, święte drzewa. Pierwszym zwierzęciem chronionym w Polsce był bóbr ( XI w.). Kolejny przepis dotyczący ochrony dotyczył lasów i wprowadzał kary za wyrąb drzew bez pozwolenia. Tutaj ochronie podlegał cis. Później zaczęto chronić także całe obszary. Przykładem jest utworzone w 1827 roku uroczysko w Borach Tucholskich. Drugim obszarem był w 1915 roku rezerwat w Puszczy Białowieskiej, z którego później powstał w 1921 r. Park Narodowy.
Z kolei jednym z najnowszych aktów prawnych mówi, że
Każdy jest obowiązany do dbałości o stan środowiska i ponosi odpowiedzialność za spowodowane przez siebie jego pogorszenie. Zasady tej odpowiedzialności określa ustawa.
Polityka ekologiczna w Polsce
Od czasu rozwoju polityki ekologiczne w Unii w Polsce zupełnie inaczej postrzegano ten aspekt, świadczą o tym okresy w polityce ekologicznej:
- lata 1973 – 1981 – politykę ekologiczną utożsamiano z polityką gospodarczą,
- lata 1982 – 1990 – dostrzeżono, że ma ona powiązania z polityka gospodarczą i społeczną,
- lata 1991 – 2000 – nastąpiło wyodrębnienie polityki ekologicznej ale jeszcze w układzie podporządkowania polityce gospodarczej,
- od 2001 - wyraźnie wyodrębniono politykę ekologiczną, gdzie cele jej są równoważne z celami polityki gospodarczej i społecznej.
Sukcesy i porażki polityki ekologicznej Polskie ( pierwsza polityka z 1991 roku)
Sukcesy:
1. organizacja państwowego monitoringu środowiska co pozwoliło oprzeć systemy zarządzania o system względnie pełnej informacji,
2. nadano uprawnienia inspekcyjno – kontrolne Państwowej Inspekcji Ochrony Środowiska,
3. opracowano względnie skuteczny system finansowania ochrony środowiska,
4. wprowadzono mechanizm koncesjonowania użytkowania zasobów naturalnych,
5. rozszerzono kategorię obszarów chronionych,
6. urzeczywistnienie polityki regionalnych programów ekorozwoju, np. Zielone Płuca Polski,
7. zwiększenie poziomu opłat ekologicznych, a także kar za nieprzestrzeganie przepisów ochrony, przy jednoczesnym zwiększeniu wydatków na inwestycje związane z ochroną środowiska.
Porażki:
Nie udało się zmniejszyć zagrożenia, że 10 % powierzchni kraju to obszar zagrożenia środowiskowego o charakterze regionalnym, np. Górny Śląsk.
Główne założenia polityki ekologiczne ( druga polityka z 2001 roku)
Głównym celem jest: zapewnienie bezpieczeństwa ekologicznego społeczeństwa a także stworzenie podstaw dla realizacji strategii zrównoważonego rozwoju,
Zadania :
1. sprostanie wymogom Unii Europejskiej,
2. dostosowywanie tych zadań do procesu przekształceń własnościowych,
3. zapewnienie bezpieczeństwa chemicznego,
4. zapewnienie bezpieczeństwa ekologicznego, które wiąże się z rozwojem biotechnologii,
5. umacnianie i rozwój bezpieczeństwa obywatelskiego, czyli edukacja i skuteczne egzekwowanie prawa chroniącego interesy obywateli.